నవంబర్ 1: ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు దినోత్సవం.. తెలంగాణతో ఏకీకరణ చరిత్ర పునరావలోకనం
అమరావతి, నవంబర్ 1, 2025: ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు దినోత్సవం సందర్భంగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతున్నాయి. 1956 నవంబర్ 1న తెలంగాణతో ఏకీకరణ జరిగి, పూర్తి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. హైదరాబాద్ రాజధానిగా, నీలం సంజీవ రెడ్డి మొదటి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఈ రోజు తెలుగు ఏకత్వ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణం (1952), భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఉద్యమం (1953) నుంచి 1956 ఏకీకరణ వరకు సాగిన ప్రస్థానం స్ఫూర్తిదాయకం. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు “నవంబర్ 1 తెలుగు ఏకత్వానికి చిహ్నం” అని పేర్కొన్నారు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పెరెడ్, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, విద్యార్థుల పోటీలు జరుగుతున్నాయి.
1956 నవంబర్ 1: తెలంగాణతో ఏకీకరణ.. పూర్తి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు
1953 అక్టోబర్ 1న మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్రం (సర్వాయ్, రాయలసీమ) ఏర్పడినా, తెలంగాణ హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో ఉండటం వల్ల తెలుగు ప్రజల ఆకాంక్షలు పూర్తి కాలేదు. 1953-56 మధ్య ‘జెంటిల్మెన్స్ అగ్రీమెంట్’ (తెలంగాణ-ఆంధ్ర ఏకీకరణ) చర్చలు జరిగాయి. 1956 జూన్ 2న రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం (States Reorganisation Act) ప్రవేశమైంది. నవంబర్ 1న తెలంగాణ (హైదరాబాద్ రాష్ట్రం నుంచి) ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో ఏకీకృతమై, పూర్తి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. హైదరాబాద్ రాజధాని. నీలం సంజీవ రెడ్డి మొదటి ముఖ్యమంత్రి. ఈ రోజు తెలుగు ఏకత్వ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. 2014 ఏపీ విభజన తర్వాత కూడా నవంబర్ 1నే గుర్తించారు.
పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణం: తెలుగు రాష్ట్ర పుట్టుకకు మలుపు
ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర పొట్టి శ్రీరాములు (1892-1952)తో ముడిపడి ఉంది. మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో తెలుగు ప్రాంతాలు (సర్వాయ్, రాయలసీమ) ఉండటం వల్ల తెలుగు ప్రజలు భాషా ఆధారంగా విడిగా రాష్ట్రం కోరుకున్నారు. 1946లో మద్రాస్ మైనారిటీస్ ఫెడరేషన్ ఏర్పాటు, 1949లో ‘భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు’ కమిటీ (ఫాజల్ అలీ కమిషన్) సిఫార్సులు వచ్చాయి. శ్రీరాములు 1952 అక్టోబర్ 19న చెన్నైలో ఉపవాసం ప్రారంభించారు. 56 రోజుల తర్వాత నవంబర్ 15న ఆయన మరణించారు. ఈ ఆత్మార్పణ ప్రజల్లో ఉద్యమాన్ని రగిలించింది. డా. బీ.ఆర్. అంబేడ్కర్ సహకారంతో 1953 అక్టోబర్ 1న మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. కుర్నూలు తాత్కాలిక రాజధాని. తంగుటూరి ప్రకాశం మొదటి ముఖ్యమంత్రి.
రాష్ట్ర ఏర్పాటు ఉద్యమం: మైలురాయిలు
- 1920లు: తెలుగు భాషా ఉద్యమం ప్రారంభం. సర్వాయ్, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లో భాషా ఆధారంగా రాష్ట్ర డిమాండ్.
- 1946: మద్రాస్ మైనారిటీస్ ఫెడరేషన్ ఏర్పాటు. పొట్టి శ్రీరాములు, ఆచార్య న.జి. రంగా, గొపాలకృష్ణయ్య వంటి నాయకులు ఉద్యమం.
- 1949: ఫాజల్ అలీ కమిషన్ సిఫార్సులు: భాషా ఆధారంగా రాష్ట్రాలు.
- 1952: శ్రీరాములు 56 రోజుల ఉపవాసం. నవంబర్ 15న మరణం. ప్రజల అల్లర్లు. జవహర్లాల్ నెహ్రూ హామీ.
- 1953 అక్టోబర్ 1: మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు. కుర్నూలు రాజధాని.
- 1956 నవంబర్ 1: తెలంగాణతో ఏకీకరణ. పూర్తి ఆంధ్రప్రదేశ్. హైదరాబాద్ రాజధాని.
వేడుకలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పోటీలు : గవర్నర్ అబ్దుల్ నజీర్
నవంబర్ 1న రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పెరెడ్, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పోటీలు జరుగుతున్నాయి. అమరావతిలో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు పతాక ఆవిష్కరణ, పొట్టి శ్రీరాములు విగ్రహానికి పూలార్చన చేశారు. విద్యార్థులకు రాజ్యాంగ క్విజ్, వ్యాస రచనలు. తిరుపతిలో టీటీడీ ప్రత్యేక పూజలు. విశాఖలో పోర్ట్ ట్రస్ట్ కార్యక్రమాలు. కుర్నూలులో చారిత్రక కార్యక్రమాలు. తెలుగు సాహిత్యం, కళలు ప్రదర్శనలు జరుగుతున్నాయి. ముఖ్యమంత్రి “నవంబర్ 1 తెలుగు ఏకత్వానికి చిహ్నం” అన్నారు. గవర్నర్ అబ్దుల్ నాజీర్ “సాంస్కృతిక వారసత్వం గుర్తుచేసే రోజు” అన్నారు.
చారిత్రక ప్రాముఖ్యత: తెలుగు భాషా ఉద్యమం
ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు తెలుగు భాషా ఉద్యమం ఫలితం. బ్రిటిష్ కాలంలో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో తెలుగు ప్రాంతాలు ఉండటం వల్ల భాషా ఆధారంగా విడి రాష్ట్ర డిమాండ్. 1920లలో భాషా ఉద్యమం ప్రారంభం. 1946లో మద్రాస్ మైనారిటీస్ ఫెడరేషన్. 1949లో ఫాజల్ అలీ కమిషన్ సిఫార్సులు. పొట్టి శ్రీరాములు, ఆచార్య న.జి. రంగా, గొపాలకృష్ణయ్య వంటి నాయకులు పోరాడారు. శ్రీరాములు 1952 అక్టోబర్ 19న చెన్నైలో ఉపవాసం. 56 రోజుల తర్వాత నవంబర్ 15న మరణం. ప్రజల అల్లర్లు. జవహర్లాల్ నెహ్రూ హామీ. 1953 అక్టోబర్ 1న మద్రాస్ నుంచి ఆంధ్ర రాష్ట్రం. 1956 జూన్ 2న రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం. నవంబర్ 1న తెలంగాణతో ఏకీకరణ. హైదరాబాద్ రాజధాని. నీలం సంజీవ రెడ్డి మొదటి ముఖ్యమంత్రి. 2014 విభజన తర్వాత కూడా నవంబర్ 1నే గుర్తించారు.
రాజకీయ చర్చ: అక్టోబర్ 1 vs నవంబర్ 1
ఏపీ ఏర్పాటు దినోత్సవం అక్టోబర్ 1 (1953) లేదా నవంబర్ 1 (1956)గా జరుపుకోవాలా అనే చర్చ రాజకీయంగా ఉద్వేగాన్ని రేపుతోంది. YSRCP “పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణ గుర్తించి అక్టోబర్ 1” అంటోంది. TDP, BJP “నవంబర్ 1న పూర్తి ఏపీ ఏర్పాటు” అని. 2014 విభజన తర్వాత కూడా అక్టోబర్ 1నే గుర్తించారు. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు “భాషా ఉద్యమం విజయం గుర్తుచేసే రోజు” అన్నారు. వైసీపీ “పొట్టి శ్రీరాములు గౌరవం” అంటోంది. ఈ చర్చ నవంబర్ 1న వేడుకలు ఘనంగా జరిగాయి.
ఏపీ ఏర్పాటు దినోత్సవం అక్టోబర్ 1 (1953) లేదా నవంబర్ 1 (1956)గా జరుపుకోవాలా అనే చర్చ రాజకీయంగా ఉద్వేగాన్ని రేపుతోంది. YSRCP “పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణ గుర్తించి అక్టోబర్ 1” అంటోంది. TDP, BJP “నవంబర్ 1న పూర్తి ఏపీ ఏర్పాటు” అని. 2014 విభజన తర్వాత కూడా అక్టోబర్ 1నే గుర్తించారు. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు “భాషా ఉద్యమం విజయం గుర్తుచేసే రోజు” అన్నారు. వైసీపీ “పొట్టి శ్రీరాములు గౌరవం” అంటోంది. ఈ చర్చ నవంబర్ 1న వేడుకలు ఘనంగా జరిగాయి.
భవిష్యత్ ప్రభావం: ఏకత్వం, స్ఫూర్తి – నవంబర్ 1 తెలుగు ఏకత్వానికి చిహ్నం- గవర్నర్
ఈ దినోత్సవం తెలుగు ఏకత్వం, భాషా ఉద్యమం గుర్తుచేస్తుంది. విద్యార్థులు, యువతలో ప్రజాస్వామ్యం, చరిత్ర అవగాహన పెంచుతుంది. పెరెడ్, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు రాష్ట్ర గుర్తింపును బలపరుస్తాయి. ముఖ్యమంత్రి “నవంబర్ 1 తెలుగు ఏకత్వానికి చిహ్నం” అన్నారు. గవర్నర్ “సాంస్కృతిక వారసత్వం గుర్తుచేసే రోజు” అన్నారు. 2025లో 3 రోజుల వేడుకలు (నవంబర్ 1-3) జరిగాయి. సాహిత్యం, కళలు ప్రదర్శనలు భాగం.
